Pinezki
Czy Hilary Clinton jest zamieszana w handel dziećmi? Papież Franciszek nosi ubrania od Gucciego? Czy technologia 5G uszkadza nam mózg? Od maseczek gniją płuca?
Tzw. fake newsy to informacje, które mają na celu wprowadzenie ludzi w błąd lub dezinformację. Mogą być oparte na przekłamanych faktach, fałszywych źródłach lub po prostu być całkowicie zmyślone. Celem fake newsów jest manipulacja opinią publiczną i wywołanie określonych reakcji, takich jak emocje czy konkretny sposób myślenia.
Niestety, w dzisiejszych czasach fake newsy, czyli fałszywe wiadomości, to coraz częstsze zjawisko, a będzie chyba tylko gorzej… Dzięki Internetowi i mediom społecznościowym informacje rozprzestrzeniają się bardzo szybko, a nierzadko okazuje się, że te, które dotyczą nas najbardziej, są po prostu nieprawdziwe. Właśnie dlatego ważne jest, aby umieć odróżnić kłamliwe komunikaty i nie dać się nabrać na manipulacje.
Twórcy tzw. fake’ów stosują różne techniki, by wpłynąć na emocje, postawy i przekonania ludzi. Poniżej przedstawiam kilka najczęściej stosowanych sposobów manipulacji w przypadku fake newsów:
Kłamstwa i dezinformacja — twórcy fake newsów często wprowadzają odbiorców w błąd, po prostu podając nieprawdziwe informacje.
Wyolbrzymienie i przesada — autorzy często podają przesadzone lub nieprawdziwe dane, które mają na celu wywołanie silnych emocji i skłonienie ludzi do podejmowania działań. Czasem polega to na wykorzystaniu prawdziwych danych naukowych, ale wyrwaniu ich z pierwotnego kontekstu.
Manipulacja obrazem i dźwiękiem — kreatorzy manipulują obrazem i dźwiękiem, aby wprowadzić odbiorców w błąd. Mogą np. manipulować zdjęciami lub nagraniami wideo, aby wywołać u odbiorców określone emocje lub przekazać nieprawdziwe informacje. W skrajnych przypadkach mogą posłużyć się tzw. deepfakes (którym poświęciliśmy osobny artykuł).
Personalizacja — to jedna z najskuteczniejszych technik. Twórcy fałszywych informacji często kierują się do konkretnych grup ludzi, w tym do tych o określonych przekonaniach czy preferencjach politycznych. Dzięki temu manipulacja staje się bardziej skuteczna, ponieważ informacje są dostosowane do konkretnych potrzeb i oczekiwań odbiorców. Pomagają im w tym algorytmy.
Kreowanie wroga — autorzy fake’ów często kreują wroga, który jest odpowiedzialny za problemy i nieszczęścia, z którymi boryka się społeczeństwo. Mogą to być np. imigranci, politycy lub przedstawiciele innych grup społecznych. W ten sposób chcą zjednać sobie poparcie społeczeństwa i skłonić ludzi do podjęcia działań przeciwko „wrogowi”.
Używanie niejasnych źródeł — często w fake newsach wykorzystuje się źródła, które są niejasne lub niesprawdzone. Mogą to być np. anonimowe źródła, strony internetowe bez informacji o autorach czy publikacje z wątpliwą reputacją.
Fake newsy są poważnym problemem! Jak pokazał rok 2016, mogą znacząco wpływać na wyniki wyborów, tak jak stało się to w USA. Dlatego tak ważne jest, aby potrafić rozpoznawać fałszywe informacje i weryfikować źródła przekazu. W dzisiejszych czasach, kiedy dostęp do informacji jest tak łatwy, warto zachować czujność i podejść do każdej informacji z krytycyzmem i sceptycyzmem.
Poniżej przedstawiam kilka podstawowych zasad, które pomogą w rozpoznawaniu fake newsów!
Zawsze sprawdzaj źródło informacji — przed udostępnieniem jakiejkolwiek informacji, warto sprawdzić źródło. Czy wiadomość pochodzi z zaufanego źródła, czy też jest to strona, która ma wątpliwą reputację? Sprawdź, czy strona jest znana i zaufana, czy też jest to witryna, która ma na celu manipulowanie informacją.
Sprawdź, czy informacja jest potwierdzona — przed podjęciem jakiejkolwiek decyzji na podstawie informacji, warto upewnić się, czy jest ona potwierdzona przez inne, niezależne źródła. Często fake newsy pojawiają się tylko na jednej stronie lub w jednym medium, co może świadczyć o ich fałszywości.
Sprawdź, kto opublikował informację — warto sprawdzić, kto opublikował daną informację. Czy jest to wiarygodna osoba lub organizacja, czy też jest to konto na mediach społecznościowych, które może być fałszywe lub prowadzone przez trolla internetowego?
Zwróć uwagę na nagłówki — często fake newsy mają sensacyjne nagłówki, które mają na celu przyciągnięcie uwagi czytelnika. Przed podjęciem decyzji na podstawie informacji, warto przeczytać cały artykuł i upewnić się, czy to, co jest napisane, jest zgodne z nagłówkiem.
Sprawdź datę publikacji — czasami fake newsy są ponownie publikowane, a data ich publikacji jest zmieniana, aby wydawały się bardziej aktualne.
Korzystaj z narzędzi do weryfikacji informacji — istnieją narzędzia, które specjalizują się w weryfikacji informacji i sprawdzaniu prawdziwości różnych wiadomości i artykułów. Korzystanie z takich narzędzi może pomóc w rozpoznaniu fake newsów.
W Polsce również istnieje kilka stron, które pomagają weryfikować informacje i sprawdzać, czy są one prawdziwe. Oto kilka przykładów:
1. Demagog.org.pl – projekt Polskiego Towarzystwa Polityki Społecznej
2. Konkret24 – prowadzony przy TVN24
3. Sprawdzam AFP
4. Fakehunter – prowadzony przez PAP.
Warto również pamiętać, że wykrywanie fake newsów to proces ciągły i wymagający stałego doskonalenia. Nowe techniki manipulacji informacją pojawiają się niemal codziennie, dlatego warto śledzić bieżące wydarzenia i rozwój nowych narzędzi i technik weryfikacji informacji.
Swoje dywagacje zakończę dającym wiele do myślenia cytatem:
Największym zmartwieniem związanym z fake newsami nie jest to, że ludzie w nie wierzą. Gorsze jest to, że przestali wierzyć w prawdziwe wiadomości.
(Tom Phillips, Prawda. Krótka historia wciskania kitu, Warszawa 2021).
Źródła:
Lipiński Ł., Jak czytać w erze fake newsów, [dostęp 10.06.2023]: https://www.press.pl/jak- czytac-w-erze-fake-news/artykul/55065,na- twitterze-klamstwo-ma-dlugie-nogi.
Rosińska K., Fake news. Geneza, istota, przeciwdziałanie, Warszawa 2021.