Kamień socjologiczny
Natalia Buźniak, filologia polska, UP
Jak bardzo wpływają na nas inni ludzie? Czy jesteśmy w stanie zakwestionować to, co sami widzimy? Czy uznamy, że czarne jest białe, a białe jest czarne, tylko dlatego że ktoś tak powiedział 😉 ?
Pewnie, Drodzy Czytelnicy, wydaje się Wam, że to niemożliwe. A jednak, jak wynika z serii eksperymentów, jakie w latach 60-tych przeprowadził Solomon Asch, to całkiem prawdopodobne. Badał zdolność do zachowania niezależności w sytuacji nacisku społecznego. Podzielił studentów na dwie ośmioosobowe grupy (swoją drogą, studenci psychologii to chyba najlepiej przebadana grupa na świecie). Poprosił ich o dopasowanie par linii jednakowej długości. Typowe zadanie przedstawiam poniżej. W grupie kontrolnej, gdzie nie było nacisku społecznego na dokonanie błędnego wyboru, 95% uczestników eksperymentu poprawnie sparowało linie. Jednak co się stało, gdy badacz trochę namieszał? W grupach eksperymentalnych tak naprawdę badano jednego studenta, resztę zaś stanowili podstawieni przez Ascha współpracownicy. Według tego niecnego planu mieli zarzekać się między innymi, że najkrótsza linia jest równa najdłuższej. Innymi słowy, z premedytacją wskazywali nieprawidłowe rozwiązania i to na oczach naszego nieszczęśnika. Co się stało? Jakich odpowiedzi studenci udzielali pod presją? Tylko 25% z nich całkowicie zignorowało błędne wskazania i zachowało niezależność sądów. 75% osób zaznaczyło odpowiedzi sprzeczne z tym, co widziały i w co wierzyły. Chociaż nikt nie uległ naciskowi we wszystkich przypadkach, jedna osoba wskazała błędną odpowiedź aż 11 razy! Co ciekawe, większość badanych w gruncie rzeczy wiedziała, że udzieliła nieprawidłowej odpowiedzi, jednak wpływ społeczny był tak silny, że nie mogli przełamać swojego konformizmu. Ze względu na to, że inni byli tak pewni siebie we wskazywaniu błędnych odpowiedzi, kilka osób zwątpiło nawet w świadectwo swoich zmysłów! Asch badał grupy obcych dla siebie studentów. O ileż większy wpływ mogą wywrzeć na nas znajomi czy ludzie, których uznajemy za autorytety. W przytoczonym badaniu chodziło o niezbyt ważką kwestię – dopasowywanie linii. Wyobraźmy sobie, że podobne procesy społeczne zachodzą także, jeśli chodzi o sprawy o donioślejszym znaczeniu…
Najważniejsze pojęcia (może zabłyśniesz na jakichś zajęciach 😉 )?
WPŁYW SPOŁECZNY – zmiana w zachowaniu, spowodowana prawdziwym lub wyobrażonym naciskiem innych osób;
KONFORMIZM – zmiana zachowania polegająca na upodobnieniu go do działań innych osób;
ULEGŁOŚĆ – zmiana zachowania wynikająca z bezpośredniego życzenia lub prośby innej osoby;
POSŁUSZEŃSTWO – uległość stanowiąca reakcję na polecenie wydane przez osobę będącą autorytetem.
Źródło: D. T. Kendrick, S. L. Neuberg, R.B. Cialdini, Psychologia społeczna, przeł. A. Nowak, O. Waśkiewicz, M. Trzebiatowska, M. Orski, Gdańsk 2006.