Zaopiniowane
Natalia Buźniak, filologia polska, UP
Książka Viktora E. Frankla Człowiek w poszukiwaniu sensu to sztandarowy przykład literatury poobozowej. Wspomnienia Frankla dzielą się na dwie części, z których pierwsza szczegółowo opisuje jego doświadczenia jako więźnia Auschwitz i innych obozów koncentracyjnych, a druga przedstawia teorię logoterapii, którą rozwinął w wyniku swoich doświadczeń z Holokaustu.
W swojej książce Frankl łączy osobiste anegdoty i obserwacje z bardziej ogólnymi teoriami filozoficznymi i psychologicznymi. Frankl wykorzystuje własne doświadczenia z obozów koncentracyjnych, aby zilustrować i poprzeć swoje idee, a ten osobisty akcent dodaje głębi i emocjonalnego rezonansu jego argumentom.
W pierwszej części książki Frankl szczegółowo opisuje okropności, które przeżył on i jego współwięźniowie, w tym głód, choroby, przymusową pracę i ciągłą brutalność strażników. Pomimo tych niewyobrażalnych warunków Frankl utrzymuje, że był w stanie znaleźć sens w swoim cierpieniu. Twierdzi, że nawet w najbardziej tragicznych okolicznościach istoty ludzkie mają możliwość wyboru reakcji na swoją sytuację i że to właśnie ta wolność wyboru nadaje życiu sens.
Doświadczenia Frankla w obozach koncentracyjnych głęboko wpłynęły na jego poglądy o człowieku. Jako psychiatra poddawał obserwacji zarówno innych, jak i siebie. Zauważył, że w obliczu skrajnego cierpienia i niedostatku wielu więźniów porzuciło nadzieję i popadło w rozpacz, podczas gdy inni potrafili odnaleźć sens w swoim cierpieniu i zachować poczucie celu.
Frankl uważał, że kluczem do przetrwania w obozach nie była siła fizyczna ani nawet szczęście, ale umiejętność odnalezienia sensu w swojej udręce. Twierdził, że ci, którzy byli w stanie znaleźć sens w swoich doświadczeniach, byli lepiej przygotowani do zniesienia okropności obozów i zachowania człowieczeństwa. Natomiast ci, którzy stracili nadzieję i zrezygnowali z poszukiwania sensu, byli bardziej narażeni na śmierć.
Druga część książki przedstawia zarys logoterapii. Frankl swoją teorię opiera właśnie na wypracowanym na bazie własnych obozowych doświadczeń założeniu, że podstawową motywacją człowieka jest poszukiwanie sensu. Badacz twierdzi, że poszukiwanie celu jest podstawową ludzką motywacją, a umiejętność znalezienia sensu nawet w najtrudniejszych okolicznościach nadaje życiu ostateczne znaczenie. Brak umiejętności dostrzeżenia sensu w życiu nieuchronnie prowadzi do uczucia rozpaczy i poczucia beznadziei.
Podejście Frankla do psychoterapii jest wysoce indywidualistyczne i podkreśla wyjątkowe doświadczenia i potrzeby każdego pacjenta. Logoterapia opiera się na założeniu, że jednostki mają swobodę wyboru swoich postaw i reakcji na okoliczności nawet w najtrudniejszych sytuacjach. Zachęca nas do wzięcia odpowiedzialności za swoje życie i skupienia się na wyjątkowych mocnych stronach i zdolnościach. Dążąc do wartości, które są dla nas znaczące, możemy znaleźć poczucie celu i kierunku w życiu.
W logoterapii terapeuta pełni rolę przewodnika, a nie autorytetu. Terapeuta pomaga klientowi zidentyfikować jego wartości, cele i mocne strony oraz opracować plan działania, który pozwoli dążyć do osiągnięcia tych celów, bez oceniania. Terapeuta pomaga również klientowi skonfrontować się i zaakceptować realia swojej sytuacji oraz odnaleźć sens w cierpieniu.
Podejście to jest z powodzeniem stosowane w leczeniu szerokiego zakresu problemów psychologicznych i emocjonalnych, w tym lęku, depresji, uzależnień i zespołu stresu pourazowego. Ogólnie rzecz biorąc, logoterapia jest potężnym i unikalnym podejściem w psychoterapii. Daje nadzieję i inspirację osobom, które zmagają się z trudnymi sytuacjami życiowymi oraz zapewnia ramy osobistego rozwoju i spełnienia.
Człowiek w poszukiwaniu sensu jest świetnym przykładem tego, że literatura może służyć jako świadectwo traumatycznych wydarzeń oraz jak osobiste cierpienie może prowadzić do nowych spostrzeżeń i teorii na temat ludzkiej kondycji. Książka zdobyła dużą popularność i wywarła głęboki wpływ na psychologię, a także na niezliczone osoby, które znalazły inspirację i nadzieję w słowach Frankla. Także na mnie.
Victor Frankl dał świadectwo odporności ludzkiego ducha w obliczu niewyobrażalnego cierpienia. Wgląd Frankla w psychologię przetrwania i poszukiwanie sensu nadal inspiruje czytelników i badaczy na całym świecie, a jego dziedzictwo jako ocalałego, terapeuty i filozofa jest trwałe.
Victor E. Frankl, Człowiek w poszukiwaniu sensu. Głos nadziei z otchłani Holokaustu, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2022.